|
Jesteś tu:
Strona główna > Numery > Numer 23 > Autoportret reportera
Zrozumieć świat
“Autoportret reportera” Ryszarda Kapuścińskiego polecam zarówno dziennikarzom, jak i odbiorcom przekazywanych przez nich informacji prasowych i telewizyjnych. Jedni będą mieli okazję zastanowić się nad sposobem, w jaki objaśniają świat, a drudzy - na ile dociekliwie lub pobieżnie traktują zagadnienia przekazywane przez media.
Na książkę złożyły się starannie wyselekcjonowane i dobrane fragmenty wywiadów z Ryszardem Kapuścińskim. Jej lektura stwarza nam okazję do poznania nie tylko warsztatu wybitnego dziennikarza, ale również jego samego. Trudne wojenne dzieciństwo zahartowało go, ale jednocześnie nauczyło współczucia dla ludzi cierpiących z powodu tułaczki i głodu. Pasja poznawania świata i odwaga docierania do miejsc objętych walkami pozwoliły mu obserwować z bliska zmiany zachodzące w Afryce, Ameryce Południowej i Azji. A jego umiejętność analizowania zjawisk zachodzących w krajach rozwijających się przełożyła się na wspaniałe reportaże i książki.
Kapuściński - z wykształcenia historyk - pragnie ukazać zadufanym w sobie Europejczykom, że wokół istnieje ogromna różnorodność kultur, religii, cywilizacji, społeczeństw. Podkreśla, że ich współistnienie na świecie wymaga dostosowania się do nowych warunków globalnych. W tym kontekście Kapuściński określa swój zawód jako pracę tłumacza. Z tym, że pragnie tłumaczyć “nie z języka na język, ale z kultury na kulturę”. Uważa bowiem, że do porozumienia między społecznościami doprowadzić może zrozumienie, iż nie ma lepszej lub gorszej kultury, są one po prostu bardzo różne. Mówiąc o powinnościach reportera kładzie nacisk na empatię, wyrażającą się utożsamianiem z problemami napotykanych ludzi. Innym obowiązkiem reportera, do którego poczuwa się autor, jest ukazywanie biedy i cierpienia, aby uwrażliwić tych, którzy mogą nieść pomoc. Kapuściński uważa to za moralny nakaz dziennikarza, którego praca wykracza poza ramy zawodu wykonywanego tylko w celach zarobkowych. Ma ona charakter misji, bo dotyczy działania na rzecz innych. Ale przede wszystkim - dobry reporter musi podawać przyczyny opisywanego wydarzenia, aby wyjaśnić dlaczego i na jakim tle ono się rozgrywa.
W opinii Ryszarda Kapuścińskiego zagrożeniem etyki dziennikarskiej są media. W telewizji przekazywaniem rzetelnych informacji otrzymanych od korespondenta zajmują się różni anonimowi edytorzy. Z reguły - tworzą powierzchowne i skrócone niusy. Autor ostrzega nas przed pułapkami zastawianymi na widza przez środki masowego przekazu. Jedną z nich jest tworzenie i utrwalanie stereotypów. Inną - manipulacja tematami. Trzy czołowe sieci amerykańskiej telewizji sprzedają materiały stacjom na całym świecie. W ten sposób kształtują naszą wiedzę o najnowszych wydarzeniach. A raczej - zniekształcają ją - wyolbrzymiając jedne fakty, a bagatelizując inne. Informacja stała się atrakcyjnym towarem, a nie nośnikiem prawdy. Z tego powodu, na przykład, człowiek XXI wieku czuje się osaczony przez wojny, które naprawdę wcale nie są tak liczne. Ale oglądamy ciągle dramatyczne sceny wojenne w telewizji i odbieramy to jednoznacznie jako zagrożenie. Informowani jesteśmy równie często o terroryzmie, kartelach narkotykowych, mafii. Natomiast nie wiemy zbyt wiele o tym, że dwie trzecie ludzi na świecie żyje w biedzie. To nie jest temat spektakularny, który można efektownie sfotografować i dobrze sprzedać.
Odpowiedzią Ryszarda Kapuścińskiego na sposób, w jaki media pokazują Afrykę, jest jego album o tym kontynencie. W czasie swoich licznych podróży, na przestrzeni kilkudziesięciu lat, autor poznał doskonale Afrykę, jej problemy, dramaty, ale na jego zdjęciach nie ma głodu i cierpienia. Komentuje to w ten sposób: “Afryka jest co prawda biedna, ale jest to normalny świat. Jest tam oczywiście kilka tragicznych punktów, w których dzieją się straszne rzeczy. Media na tym się koncentrują, kreując w ten sposób nieprawdziwy obraz całego kontynentu. Mój album jest polemiką z deformującą manierą mediów”.
Joanna Mantorska
“Autoportret reportera” Ryszard Kapuściński
Wydawnictwo Znak
Kraków 2003
>> index
|
|
|
