|
Jesteś tu:
Strona główna > Numery > Numer 11 > Żydzi
Mniejszości w Polsce - Żydzi
Nie jest łatwo odpowiedzieć na pytanie, kim są Żydzi. Pytanie to stawiano sobie wielokrotnie, choćby podczas ostatniego spisu ludności w 2002 roku. Jerzy Kichler, przewodniczący Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP powiada na łamach pisma żydowskiego Midrasz, że "Żydzi są w Polsce wspólnotą etniczną, połączoną: świadomością wspólnych przodków, więzów rodzinnych, wspólnej historii, solidarności społecznej, zespołu symboli, takich jak Tora, Przymierze, menora, gwiazda Dawida, wspólnotą z Państwem Izrael."
Na łamach "Pomagamy" będziemy przedstawiać polskie mniejszości narodowe, etniczne. Żyjemy w kraju, gdzie oprócz osób deklarujących się Polakami, jest także wiele ludzi, którzy oprócz bycia Polakami odczuwają również przynależność do innych narodowości lub grup etnicznych. Opowiemy Wam o Żydach, Romach, Ukraińcach, Litwinach, Białorusinach, Rosjanach, Niemcach, Łemkach. Zapraszamy Was do dialogu. Piszcie o swoich spotkaniach z "innymi" ludźmi, projektach związanych z tym zagadnieniami. Przede wszystkim rozejrzyjcie się dokładnie wokół siebie, zastanówcie się nad różnorodnością Waszych sąsiadów i Was samych. Sądzimy, że wielokulturowość mimo, że nie jest łatwa - jest wzbogacająca i rozwijająca. Polska była i jest wielokulturowa. Warto wiedzieć więcej o ludziach tutaj mieszkających.
Żydzi
Nie jest łatwo odpowiedzieć na pytanie, kim są Żydzi. Pytanie to stawiano sobie wielokrotnie, choćby podczas ostatniego spisu ludności w 2002 roku. Jerzy Kichler, przewodniczący Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP powiada na łamach pisma żydowskiego Midrasz, że "Żydzi są w Polsce wspólnotą etniczną, połączoną: świadomością wspólnych przodków, więzów rodzinnych, wspólnej historii, solidarności społecznej, zespołu symboli, takich jak Tora, Przymierze, menora, gwiazda Dawida, wspólnotą z Państwem Izrael."
Dlaczego definicja jest ważna? Otóż bez jej przyjęcia trudno mówić o tym, kto należy, a kto nie należy do mniejszości, nie można zatem wypowiadać się o tym, jaka ta mniejszość jest. Jerzy Kichler mówi dalej, że jeśli jako Żyda uznamy "członka Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce", to mniejszość żydowska może być oszacowana na ok. 6 tys. osób. Gdy spojrzymy na definicję przynależności inaczej możemy uznać, że Żydem jest "członek Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP". Wtedy powiemy, że w mniejszość żydowska w Polsce to około 2 tys. osób. Gdy powiemy, że Żydem jest "osoba o której wiadomo, że jest Żydem i przychodzi ona przy różnych okazjach do organizacji żydowskich" to uznamy liczbę 1 tys. za realną. Jak przypomina Pan Kichler, według halachy, czyli żydowskiego prawa religijnego Żydem jest osoba, której matka była Żydówką lub osoba ta przeszła konwersję na judaizm. Jerzy Kichler dodaje także, że prawdopodobnie osób posiadających pozytywną samoidentyfikację jako Żydzi jest w Polsce od 20 tys. do 100 tys.
Jacy Żydzi mieszkali kiedyś w Polsce?
Żydzi kojarzą nam się często z ubranymi w długie czarne płaszcze (chałaty) i jarmułki brodatymi mężczyznami. Taki obraz przekazują niektóre książki historyczne (opisujące wspólną historię Żydów i Polaków od średniowiecza), ale dotyczy on zaledwie niewielkiej części Żydów. Obecnie w Polsce trudno znaleźć osoby ubrane w ten sposób - Żydów silnie związanych z tradycją, wywodzących się z rodzin chasydów (pojmujących judaizm na sposób bardzo mistyczny). Żydzi byli zawsze zróżnicowani, część z nich była bardzo bliska tradycji, część asymilowała się z innymi mieszkańcami państw, w których osiedli. Niektórzy przy tym pozostawali religijni, niektórzy odchodzili od wiary. Dawniej polscy Żydzi także byli bardzo zróżnicowani, ci mieszkający w małych sztetlach we wschodniej Polsce, w Rosji, na Ukrainie, Litwie i Białorusi od Żydów z dużych miast takich jak Warszawa, a także od Żydów z miast Europy Zachodniej - Pragi, Wrocławia czy Frankfurtu. Wszyscy oni byli Żydami, łączyła ich wspólna wielowiekowa tożsamość.
Żydzi we współczesnej Polsce
Obecnie znaczna część polskich Żydów to ludzie starsi, często pamiętający czasy II Wojny Światowej, która dla Żydów była czasem Zagłady (Holokaust, Szoah). Młodzi polscy Żydzi zrzeszeni są głównie w Polskiej Unii Studentów Żydowskich; są także młodzi, którzy chcą zostać Żydami, czyli przejść konwersję na judaizm. W ubiegłym roku kilkanaście osób dokonało konwersji. Żydzi w Polsce prowadzą wiele ciekawych projektów kulturalnych - najwięcej z nich odbywa się w Krakowie, Wrocławiu i Warszawie. Na początku lata dawna dzielnica żydowska w Krakowie, Kazimierz, zamienia się w wielki Festiwal Kultury Żydowskiej. Muzyka, taniec, wykłady, wernisaże, warsztaty przyciągają wiele osób. We Wrocławiu odbywają się coroczne "Spotkania z kulturą żydowską Simcha Art." Można pójść na koncerty w Synagodze pod Białym Bocianem, pokazy filmów, warsztaty, dyskusje, wykłady.
Życie żydowskie
W wielu miastach Polski, w wielkie święto żydowskie - Szabat (od piątku po zachodzie słońca do soboty po zachodzie słońca), otwierają się synagogi, by polscy Żydzi oraz ich goście z całego świata mogli modlić się i jednocześnie być ze sobą. Niestety czasami jest to bardzo mała grupa Żydów. II Wojna Światowa, a także okres przed nią i późniejsze lata komunistyczne przyczyniły się do wyparcia z pamięci świadomości narodowej i religijnej. Jedynie na święta żydowskie - Purim (można go określić karnawałem, upamiętnia ocalenie narodu żydowskiego), Pesach (w okresie chrześcijańskiej Wielkanocy, upamiętnia Wyjście Żydów z Egiptu), Szawuot (święto plonów, upamiętnia otrzymanie przez Żydów Tory na Synaju), Sukot (święto szałasów, związane z wędrówką Narodu Wybranego przez pustynię po wyjściu z Egiptu), Jom Kipur (Dzień Pojednania, całodobowy post - tego dnia Bóg decyduje o losie człowieka) czy na Chanukę (radosne Święto Świateł na pamiątkę cudownego ocalenia Świątyni Jerozolimskiej i narodu żydowskiego) zbierają się liczniejsze grupy by wspólnie świętować.
Relacje z resztą społeczeństwa
Polacy bardzo często są uprzedzeni wobec Żydów. Niektórzy Żydzi już nawet nie przykładają wagi do antysemickich napisów na murach, niewybrednych żartów opowiadanych w autobusach czy nienawistnych tekstów w prawicowych gazetach. Wiele osób w naszym kraju odnosi się z sympatią do Żydów, interesuje się kulturą żydowską.
Jak poznać bliżej kulturę żydowską?
Mam nadzieję, że Wśród Czytelników "Pomagamy" znajdują się otwarci na świat ludzie, którzy zechcą poznać ten fascynujący żydowski świat i dzięki temu wzbogacić swoją wizję Polski. Wystarczy czytać, zajrzeć na Internet, odwiedzić synagogę - wiele z nich pełni obecnie rolę muzeów, a kilka z nich wciąż jest otwartych, odbywają się w nich nabożeństwa. Powodzenia!
Jacek Olejnik
Podstawą życia religijnych Żydów jest Tora - święta Księga otrzymana od Boga (Adonai). Składa się z pięciu ksiąg i podobna jest do katolickiego Starego Testamentu, jednak nie jest z nim tożsama. Warto zajrzeć do żydowskiej Tory i dowiedzieć się więcej na temat judaizmu. W Krakowie Rabin Sacha Pecaric z przyjaciółmi z Fundacji Ronalda S. Laudera przekłada właśnie całą Torę na język polski.
Aby dowiedzieć się więcej o Żydach warto zajrzeć do "Historii Żydów" (J.Bright), a także do albumu "Żydzi polscy. Dzieje i kultura" opracowanego przez Mariana Fuksa, Zygmunta Hoffmana, Maurycego Horna i Jerzego Tomaszewskiego. Warto też wybrać się do czytelni i odnaleźć numery pisma żydowskiego "Midrasz".
Internet pomaga w znalezieniu informacji o mniejszości żydowskiej w Polsce. Warto wejść na stronę www.jewish.org.pl, z której łatwo można przechodzić do innych stron poprzez system odsyłaczy.
Żydzi mają bogatą symbolikę - Menora, czyli siedmioramienny świecznik od wieków mówi o tożsamości żydowskiej jej właścicieli. Magen Dawid - Gwiazda Dawida, sześcioramienna gwiazda podobnie jak menora jest nieodłączna w żydowskim świecie. Gwiazda ta jest umieszczona na fladze państwa Izrael.
>> index
|
|
|
